واگویه

با سلام خدمت دوست عزیزم

جناب آقای سلمان

در ذیل این مکتوب، پاسخ به پرسش جنابعالی درمورد چرایی دمام زنی، پیش از آغاز مراسم تعزیه در شب عاشورای حسینی توسط گروه فرهنگی هنری عترت ارائه می شود؛ 

 مطابق آنچه در کتابها و مقالات مرتبط با این مراسم آئینی آمده است، دمام زنی از دوران گذشته تاکنون علاوه بر مراسم سينه زني ايام ماه محرم، برای باخبر کردن مردم از ماه محرم و صفر و دعوت آنها به روضه ها و مراسم عزاداری محرم نیز اجرا می شده و در ایران نیز از این شیوه در آئین عزاداری استفاده می شود، بویژه در نواحی جنوب غربی ایران تا جنوب شرقی آن، نوحه خوانی، نوازندگی سنج و دمام در ماه محرم و صفر حکایت از دردها و غمهای فراوان دارد.در ماه محرم و صفر از سازهایی جهت نوازندگی غم و حماسه بنام سنج، دمام و بوق استفاده می شود که نواختن آن حالتی در انسان بوجود می آورد که او را برای سینه زنی و عزاداری آماده می نماید.

در گذشته دور بدلیل نبود سیستم اطلاع رسانی و صوتی، با نواختن سنج و دمام، ساکنین محلات را جهت عزاداری خبردار می کردند.شاید به نوعی انتخاب دمام زنی همخوانی با سیر روایت تعزیه داشته باشد مثلا بنا به باور کارشناسان این عرصه، صدای شیپور معنای شیپور جنگ، صدای سنج، صدای بهم خوردن شمشیرها و صدای طبل، صدای سم اسبان را  برای مخاطب تداعی می کند. 

سنج و دمام و بوق هر سه از سازهای تشکیل دهنده این همنوازی است که سابقه آن به بیش از ۱۰۰سال می رسد و آن طور که از شواهد موجود استنباط می شود، ترتیب و تعداد دمام زنان و نوازندگان سنج در نقاط مختلف جنوب، متفاوت است.

در بوشهر، مجموع دمام و سنج زنان ۷،۵و ۹و گاهی بیشتر است، یعنی یک نفر به عنوان "اشکون"(که دمام زن حرفه ای است) در کله صف دمام زنان قرار دارد و بقیه نفرات در طرفین او قرار می گیرند، دو در سمت راست و چپ اشکون وظیفه "غمبر"را ایفا می نمایند و مابقی با آهنگی موزون با آنان همراهی می کنند.

در پایین صف دمام زنان یک نفر سنج زن قرار می گیرد و مابقی سنج زنان در لابلای دمام زنان قرار گرفته و بر اساس یک نت مشخص نوای سنج و دمام را به گوش و دلهای عزاداران می رساندند.البته برخی نیز بر این باورند که احتمالاً این آئین از کشورهای آفریقایی بدلیل مسافرتهای دریایی جنوبیها، به ایران آورده شده است . 

بنابراین از آنجائی که به عقیده اساتید و کارشناسان حوزه موسیقی ،موسيقي ايراني اعم از محلي، ملي، دستگاهي و مقامي وامدار موسيقي مذهبي است و هنر تعزيه از بزرگترين مراجع موسيقي ايراني بوده است، این گروه همچون گذشته با فعالیت در امور فرهنگی و آیینی، بنا دارد تا به سهم خود در اقدامات فرهنگی به ایفای نقش بپردازد و این قبیل اقدامات در دیگر مناسبتها نیز توسط این گروه ادامه خواهد یافت.

                                                                                                     دوستدار شما صمد یعقوبی

 و اما  باقی ماجرا به قلم آقای جلیل سلمان ؛

در خصوص احتمال ورود این آئین از کشورهای آفریقایی و شباهت های موجود، میتوان به کتابی که توسط دکتر Pashington Obeng  غنائی نگاشته شده است اشاره نمود.

وی در فصل چهارم کتاب خود به بررسی ساز dammam و کاربرد آن در مراسم های دینی هندیهای آفریقایی تبار مقیم جنوب غرب هندوستان پرداخته است.

نکته جالب اینجاست که دکتر obeng نیز دقیقاً از ساز "دمام" (همراه با تشدید بر روی میم)نام می برد که در مراسم های مذهبی و آئینی هندیهای آفریقایی کاربرد دارد و دلیل پرداختن دکتر obeng به این موضوع این است که وی از کشور غناست و رشته تحصیلی وی مطالعات دینی و ارتباطات فرهنگی می باشد.

دکتر obeng در صفحه 143 کتاب خود می نویسد:" برای اولین بار که به روستای mainalliدر ایالت کارناتاکای هندوستان رسیدم وقتی اهالی متوجه شدند که یک آفریقایی کاتولیک آمده است برای خوش آمد گویی به من "دمام" نواختند.وی ادامه می دهد:"هندیهای آفریقایی تبار برای سرگرمی دمام می نوازند.آنها همچنین دمام را در جشنها و اعیاد و در رویدادهای مختلف زندگی نیز می نوازند.هم زنان و هم مردان توانایی نواختن دمام را دارند.آنها نشسته و دمام را بطور افقی و با تکیه بر پاهایشان می نوازند."دکتر obeng چندین کتاب دارد که مطالب فوق از کتاب " سیاست فرهنگی هندیهای آفریقایی تبار در جنوب آسیا" نگاشته شده توسط ایشان انتخاب شده است.

نوشته شده توسط صمد یعقوبی در شنبه یکم آذر ۱۳۹۳ ساعت 8:44 موضوع | لينک ثابت